De positie van de vrouw in de islam


DE THEORIE

Een onderwerp waar helaas nog veel misverstanden over bestaan, zowel bij moslims als niet-moslims, is de positie van de vrouw in de islam.
De eerste vrouw op aarde was Eva, in het Arabisch Hauwwa. Zij is de moeder van alle mensen, in die zin dat zij aan het begin stond van vele generaties en volkeren.
In de Qoraan staat:
"Hij is degene die jullie heeft geschapen uit een enkele ziel en Hij maakte daaruit zijn echtgenote, opdat hij bij haar rust zou vinden." Hoofdstuk 7, vers 189

En in de Qoraan staat:
"En het behoort tot Zijn tekenen, dat Hij van jullie eigen soort echtgenoten heeft geschapen, opdat jullie er rust in mogen vinden en Hij bracht tussen jullie liefde en barmhartigheid Voorwaar, daarin zijn zeker tekenen voor een volk dat nadenkt."
Hoofdstuk 30, vers 21

En:
"Voorwaar, de mannen die zich hebben overgegeven en de vrouwen die zich hebben overgegeven en de gelovige mannen en vrouwen, de gehoorzame mannen en
vrouwen, de waarachtige mannen en vrouwen, de geduldige mannen en vrouwen, de ootmoedige mannen en vrouwen, de bijdrage gevende mannen en vrouwen, de vastende mannen en vrouwen, en de mannen die over hun kuisheid waken en de vrouwen die daarover waken, de mannen die veelvuldig Allah gedenken en de vrouwen die Allah gedenken; Allah heeft voor hen vergeving bereid en een geweldige beloning."
Hoofdstuk 33, vers 35

Hieruit blijkt dat mannen en vrouwen op het gebied van de islam en de aanbidding van hun God dezelfde plichten hebben en hier gelijk voor worden beloond.
In ontelbare overleveringen vertelt de profeet (saaws) de moslims hoe zij hun vrouwen zouden moeten behandelen. Zo zei hij onder meer:
" De beste onder jullie zijn zij die het beste met hun vrouwen omgaan.' En:
"Een moslim moet zijn vrouw niet haten en als hij ontstemd is over een slechte eigenschap van haar, laat hem dan blij zijn met een goede eigenschap"
Van alle vrouwen geniet de moeder nog het meeste respect, zoals blijkt uit de volgende overlevering:
"Een man kwam bij de Boodschapper van Allah (saaws) en vroeg: "O Boodschapper van Allah, wie is de persoon die het grootste recht heeft op mij als het om vriendelijkheid en aandacht gaat?" Hij antwoordde: "Je moeder." "En wie dan?" Hij antwoordde: "Je moeder." "En na haar?" "Je moeder." "En dan?" Hij antwoordde: "Je vader.""

Dit alles was nogal wereldschokkend voor de inwoners van Mekka aangezien zij de vrouw geen enkel respect toekende. Een vrouw was het bezit van een man en kon na zijn dood gerfd worden. Meisjes werden als zo'n zware last gezien dat zij vaak levend begraven werden. Met de komst van de islam veranderde dit allemaal; vrouwen werden onafhankelijke individuen met recht op erven, eigen bezit, contracten ondertekenen, huwelijken aangaan of weigeren enzovoorts.
In de Qoraan staat:

"En wanneer het levend begraven meisje ondervraagd wordt voor welke zonde zij gedood werdDan weet een ziel wat hij verricht heeft."

 

Hoofdstuk 81, vers 8,9 + 14

 

"En wanneer een van hen de verheugende tijding verkondigd wordt van (de geboorte van) een meisje wordt zijn gezicht somber en is hij vertoornd.

Hij verbergt zich voor de mensen wegens het slechte nieuws wat hij kreeg! Zal hij het in weerwil van de schande behouden of zal hij het in de grond verstoppen? Weet: slecht is het waar zij over oordelen!"


Hoofdstuk 16, vers 58-59


"O jullie die geloven, het is jullie niet toegestaan vrouwen tegen hun wil te erven, noch te verhinderen om wat jullie aan hen gegeven hebben mee te nemen,
behalve als zij duidelijk ontucht pleegden. En behandel hen volgens de voorschriften. En wanneer jullie een afkeer van hen hebben, dan kan het zijn dat jullie een afkeer hebben van iets, terwijl Allah daarin veel goeds gelegd heeft."
Hoofdstuk 4, vers 19 Voor Allah (swt) zijn man en vrouw gelijkwaardig, maar niet gelijk. Er wordt algemeen erkend dat man en vrouw verschillend zijn. Wat stereotyperend kun je stellen dat de man vaak lichamelijk sterk is, een groot abstract en zakelijk denkvermogen heeft en rationeel ingesteld is. Een vrouw daarentegen is gevoelig, heeft grote sociale en relationele vermogens en is zorgzaam. Buiten deze eigenschappen waar tegenwoordig ernstig aan getwijfeld
wordt, is er het gegeven dat alleen de vrouw kinderen kan dragen, baren en voeden.


In de islam is het aangeraden te trouwen en kinderen te krijgen. Hierdoor worden de verschillen tussen man en vrouw nog eens benadrukt, daar het, ook in onze westerse samenleving, haast vanzelfsprekend is dat de vrouw de grootste zorg voor de kinderen op zich neemt. En zij dient rekening te houden met haar zwangerschap en zoogperiode.
Een man kan van de zwangerschap en de opvoeding meer afstand nemen (en doet dit in de praktijk vaak ook) omdat hij niet over de aangeboren "moederlijke" gevoelens beschikt. "Vaderlijke" gevoelens dienen niet onderschat te worden, maar zijn toch niet van dezelfde aard als
moedergevoelens. Deels is dit te rationaliseren omdat een man nu eenmaal geen leven in zich voelt groeien, niet de pijn en extase van een bevalling kent en het kind niet afhankelijk van hem is voor de voeding. Dat deel dat niet met de ratio te verklaren valt en daarom helaas vaak niet geaccepteerd wordt,
verklaart de islam vanuit het aangeboren verschil tussen de twee seksen.
In de Qoraan staat:

 

"De mannen zijn de toezichthouders over de vrouwen omdat Allah de een boven de ander bevoorrecht heeft en omdat zij van hun eigendommen uitgeven (aan de vrouwen)."
Hoofdstuk 4, vers 34


Vrouwen hebben het recht financieel onderhouden te worden. De man heeft de plicht zijn vrouw, kinderen en anderen die van hem afhankelijk zijn te onderhouden.
De vrouw heeft daartegenoverstaand de plicht over de eigendommen van haar man te waken alsmede over hun kinderen.
In de praktijk betekent dit dat zij vaak zorg draagt voor de opvoeding en verzorging van de kinderen en het huishouden. In de islam is dit een respectvolle taak, één waar de vrouw door Allah (swt) voor beloond zal worden.
Toch betekent dit niet dat vrouwen niet buitenshuis mogen werken. Wanneer man en vrouw het hier over eens zijn, is het heel goed mogelijk dat de vrouw een passend beroep zoekt, mits zij haar huishouden en kinderen niet verwaarloost.
Met een passend beroep bedoel ik dat zij een beroep moet kiezen waar zij niet nauw samenwerkt met mannen, zij haar hoofddoek kan dragen, haar gebeden op tijd kan verrichten en andere religieuze verplichtingen kan nakomen. Voor een man geldt ook dat hij op zoek moet gaan naar een baan waar de omstandigheden islamitisch gezien zo goed mogelijk zijn.
In een islamitisch gezin heerst het principe van "er kan maar één kapitein op het schip zijn." Wanneer twee mensen om de leiding vechten, leidt dit enkel tot chaos.
Dit betekent niet dat een man zijn vrouw zomaar zijn wil mag opleggen en zijn macht kan misbruiken. In een gezin waar beide partners praktiserend moslim zijn, is er tevens harmonie. Hoewel de man de eindverantwoordelijkheid heeft, zal hij zeker zijn vrouw overal bij betrekken en haar mening serieus nemen. Beide beslissen dan over belangrijke zaken. Maar wanneer ze erg van mening verschillen, zal er iemand een beslissing moeten nemen, in dit geval de man. Dit lijkt oneerlijk, maar het betekent een zware verantwoordelijkheid voor de man. Hij moet de juiste afwegingen maken en nog belangrijker; hij zal verantwoording moeten afleggen bij zijn Heer. Met deze "machtspositie" mag niet onzorgvuldig worden omgesprongen. Een bewuste moslim houdt altijd in gedachten dat God van al zijn beslissingen getuige is en dat hij voor zijn doen en laten gestraft of beloond zal worden.

Het huwelijk is een waardevol instituut dat zeer sterk aangeraden wordt voor iedere moslim zodra hij of zij er klaar voor is. Dit betekent voor de man dat hij zijn bruid en eventuele kinderen financieel moet kunnen onderhouden en voor hen beiden dat zij er geestelijk rijp voor zijn. Om ontucht, zina tegen te gaan, wordt aangeraden jong te trouwen zodat je je seksuele gevoelens thuis kunt bevredigen.
Wanneer een man een vrouw, of meestal haar vader of een ander familielid om haar hand heeft gevraagd en zij stemt toe (wat absoluut verplicht is), kan er getrouwd worden. De man geeft zijn bruid een bruidsschat, de mahr, die kan bestaan uit van alles en nog wat. Gebruikelijk is een geldbedrag en gouden sieraden. Dit geeft de vrouw financiële zekerheid in tijden dat dit nodig is. Deze mahr blijft van haar tenzij op haar initiatief een scheiding wordt uitgesproken waarbij zij een deel terugbetaalt.
In een overlevering staat:

"Van alles dat in de islam is toegestaan, wordt de echtscheiding door Allah (swt) als het meest gehaat beschouwt."

Echtscheiding is dus toegestaan, maar dient niet overhaast te gebeuren. Om deze reden zijn er heel wat regeltjes en beperkingen die het scheiden niet aanmoedigen.
Zowel man als vrouw kunnen het initiatief tot scheiden nemen.
De vrouw zal hiervoor naar een islamitische rechter moeten stappen, de man kan dit eventueel zonder hulp van buitenaf. Hij spreekt officieel de scheiding uit, waarna er een wachttijd van drie maanden (of menstruatiecycli) volgt. Wordt de huwelijkse relatie binnen deze drie maanden niet hersteld, dan is de scheiding definitief. Wanneer binnen deze drie maanden de relatie hersteld wordt, kan de man gedurende het huwelijk nog een keer de scheiding uitspreken en weer ongedaan maken. Na de derde keer is er geen mogelijkheid tot herstel meer en kunnen beide partners niet meer met elkaar trouwen, tenzij de vrouw eerst met een
andere man getrouwd is geweest.
Deze methode lijkt makkelijk voor een man omdat hij geen toestemming van een rechter nodig heeft, maar u ziet dat het niet zo eenvoudig is als het lijkt. Er zijn nog meer regels betreffende het scheiden, maar het voert te ver om daar in dit kort bestek op in te gaan.
Er zijn vele boeken geschreven waarin dit onderwerp uitgebreider behandeld wordt.

 


DE PRAKTIJK

Over alle onderwerpen in de islam waar mensen het over oneens zijn, is de positie van de vrouw misschien wel het meest bediscussieerd en verkeerd geïnterpreteerd.
Helaas blijft het zo dat de plaatselijke cultuur teveel wordt gemengd en verward met de authentieke godsdienst.
Wereldwijd, in oost en west, heeft de vrouw een zwakkere positie dan de man. Ook in onze huidige westerse samenleving is dit het geval. Vrouwen hebben ontzettend veel bereikt de afgelopen decennia, maar de verschillen blijven nog pijnlijk zichtbaar. Zo verdient een vrouw in dezelfde positie vaak nog steeds minder dan haar mannelijke collega en moet een vrouw, vaak ten koste van haar lichamelijke en geestelijke gezondheid, zich op allerlei vlakken bewijzen. Ze moet een flitsende carrière hebben, een gezellig huwelijk, een stel goedgeklede koters, een fantastisch jong en strak lijf en een schoon koophuis.
In andere samenlevingen zien we dat vrouwen niet eens buitenshuis komen, laat staan zichzelf ontplooien.
Hoewel de verschillen tussen maatschappijen enorm groot kunnen lijken, is de grote overeenkomst dat de normen en waarden en de leefomstandigheden van vrouwen grotendeels door mannen bepaald worden.
Dit hoeft niet per definitie slecht te zijn, maar mensen in een machtspositie, zeker wanneer dit cultureel aanvaard wordt, kunnen wel eens de neiging tot het slechte hebben.
Sommige mannen willen hun mannelijkheid of hoe ze het ook noemen, bewijzen door de zwakkeren, in dit geval de vrouwen, te onderdrukken, te manipuleren en zelfs te mishandelen.
In huiselijke kring gebeurt dit overal ter wereld onder alle lagen van de bevolking. Helaas is het in sommige landen zo dat dit zich niet alleen binnenshuis afspeelt, maar de algemene tendens in een cultuur lijkt te zijn.
En goed nieuws is geen nieuws, dus het oog van de media stort zich op deze verschijnselen en presenteert ze als de algemene waarheid.
Nu wil het geval dat veel van de landen waar vrouwenrechten met voeten worden getreden, onder de noemer "islamitisch land" vallen. Dit maakt dat men bij de islam nou niet meteen aan vrouwenrechten en emancipatie denkt, terwijl dit wel is wat vanuit deze godsdienst voortkomt.

Voor de komst van de islam hadden vrouwen geen rechten en werd er op hen neergekeken. De islam zou hier verandering in moeten brengen en heeft dit theoretisch ook, maar veel volkeren konden hun oude gewoontes niet opgeven en willen tot op de dag van vandaag niet toegeven dat vrouwen ook rechten hebben. Veel vrouwen worden dom gehouden onder het mom van de godsdienst. Deze mannen hebben zelf weinig besef van hun religie en hun harten zijn versteend. Het komt helaas in een aantal landen nog voor dat meisjes tegen hun wil uitgehuwelijkt worden. In Nederland komt dit al haast niet meer voor, misschien zelfs wel helemaal niet. Wel is er vaak sprake van gearrangeerde huwelijken. Aangezien het in de islam niet toegestaan is verkering te hebben voor het huwelijk verloopt de kennismaking en de ontmoeting via via. Moeder heeft een vriendin die nog een leuke dochter heeft voor haar zoon. Ze maakt hier zinspelingen op en zo kan de interesse gewekt worden. Gebruikelijk is het te trouwen binnen de familie- en kennissenkring omdat de jongen en het meisje elkaar dan al een beetje kennen en de familie waaruit zij komen bekend is. Je weet dan wat voor vlees je in de kuip hebt. De ouders spelen bij deze huwelijken een belangrijke rol. Zij kennen veel families en onderhouden de contacten. Iedere ouder wil het beste voor zijn kind en daar hoort dus ook een goede partner bij. Kinderen hebben respect voor hun ouders en vertrouwen erop dat zij een goede keuze kunnen maken. Tenslotte kent niemand hen zo goed als hun ouders.
De theorie die aan deze kant van de wereld veel aanhang heeft, namelijk dat liefde de basis voor een huwelijk is, wordt niet per definitie voor waar aangezien in het islamitisch deel van de wereld. Iedereen heeft zo zijn eigen ideeën van hoe een relatie zou moeten zijn en hoe de ideale echtgenoot zou moeten zijn. Wanneer je verliefd wordt, ga je alleen maar af op je gevoelens en het is algemeen bekend dat liefde blind maakt. De islam geeft de mogelijkheid om aan de hand van de door jou opgestelde criteria op zoek te gaan naar de persoon die het beste bij je past. Je gaat hierbij af op wat je van betrouwbare personen hebt gehoord en wat je zelf hebt gezien. Zo laat je je niet misleiden door je emoties. En wanneer de "klik" er is, volgt de liefde meestal vanzelf. Natuurlijk is deze methode niet waterdicht; ook onder moslims wordt gescheiden, maar het is de moeite waard om eens over de gedachte die er achter schuilt na te denken.

Hoewel scheiden in de islam is toegestaan, ook op initiatief van de vrouw, is dit in de praktijk niet altijd even makkelijk. Wanneer een vrouw wil scheiden, maar de man niet, kan hij dit tot in den treuren rekken. Ook wanneer ze niet eens meer samen wonen, kan de man het de vrouw onmogelijk maken een nieuw leven te beginnen, laat staan te hertrouwen. Dat deze praktijken in de Qoraan nadrukkelijk verboden worden, lijkt deze mannen niet te deren.
Natuurlijk zijn er ook gezinnen waar het wel goed gaat en waar iedereen zijn islamitische verplichtingen naar elkaar nakomt. In de meeste traditionele gezinnen staat het rollenpatroon, zoals eerder opgemerkt, vast. De vrouw zorgt voor de kinderen en het huishouden, de man zorgt voor de financiële verzorging van zijn gezin. Tegenwoordig zie je hier een kleine verschuiving in. De man neemt meer verantwoordelijkheid in het huishouden dan voorheen en het aantal moslimvrouwen dat buitenshuis ook een centje bijverdient, groeit. Het gaat hier vaak niet om carrières en banen waarbij een groot deel van de opvoeding voor rekening van het kinderdagverblijf komt, maar om parttime banen.
Wel is het opmerkelijk dat steeds meer jonge moslimmeiden door blijven studeren en dit ook goed doen. Moslimmeisjes studeren steeds vaker af op HBO of universitair niveau en stellen trouwen wat langer uit. In de praktijk is het voor deze meiden ook moeilijk om een partner te vinden met hetzelfde niveau (de islamitische jongens met een hoger opleidingsniveau blijven in Nederland in de minderheid) of een partner met zo'n mate van ruimdenkendheid dat hij zijn vrouw niet tegenhoudt om carrière te maken. Want hoewel de vrouwen zich emanciperen, doen de mannen dit in een veel langzamer tempo. Veel mannen willen toch graag een replica van hun moeder en niet een vrouw die haar mondje roert en nauwelijks thuis is. Om deze reden trouwen veel jongens uit het land van herkomst, omdat zij denken dat de vrouwen daar nog huiselijker zijn. Er ontstaat dus een soort hoogopgeleide vrouwenoverschot, dat hun heil ook in het moederland moet zoeken. Dat dit weer tot cultuurconflicten leidt, moge duidelijk zijn. Voor veel meisjes is dit een vervelend dilemma waar de tijd een oplossing voor zal vinden.
Er zijn vele boeken geschreven over de onderdrukte rol van de moslimvrouw; het is dan ook overbodig om al die voorbeelden weer aan te halen. Wat ik probeer duidelijk te maken met dit stuk is dat het helaas waar is dat er vele misstanden heersen waar het vrouwenrechten betreft, maar dat dit uit een bepaalde cultuur voortvloeit en zeer zeker niet vanuit de islam. Mijns inziens zijn de moslims wereldwijd nog te slecht bekend met hun eigen godsdienst en nemen ze klakkeloos aan wat zij van huis uit hebben meegekregen. Het is ook moeilijk om ingesleten gewoontes te veranderen en veel mensen hebben niet de mogelijkheid zich in de islamitische bronnen te verdiepen. Ze weten vaak niet waar zij aan de juiste informatie moeten komen en bovendien kunnen veel mensen niet lezen. Zij moeten zich dus altijd baseren op wat anderen hen vertellen. In Nederland en de rest van de westerse wereld hebben moslims deze mogelijkheid wel en ik ben dan ook blij dat veel jongeren deze kans grijpen. Er ontstaat een nieuwe goed ontwikkelde generatie die wel weet en ook wil weten wat haar rechten en plichten zijn en die van de ander. Wanneer deze tendens zich doorzet, zie ik het optimistisch in voor de moslims in het algemeen en de moslimvrouw in Europa in het bijzonder.

 

 

 

Terug